Σχετικά Άρθρα
ΔΝΤ για Ελλάδα: «Ξεφουσκώνουν» τα υψηλά πλεονάσματα από το 2026 - Θετική εικόνα στο δημόσιο χρέος
Κάποτε η Ελλάδα αποτελούσε το απόλυτο παράδειγμα δημοσιονομικής αποτυχίας στην Ευρώπη.
Αποκλεισμένη από τις αγορές, εξαρτημένη από διεθνή οικονομική στήριξη και με ένα φορολογικό σύστημα που αδυνατούσε να χρηματοδοτήσει ακόμη και βασικές δημόσιες υπηρεσίες, η χώρα βρέθηκε στο επίκεντρο της μεγαλύτερης κρίσης χρέους στην ιστορία της Ευρωζώνης.
Σήμερα, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις μόλις πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που καταγράφουν πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα, επιβεβαιώνοντας τη θεαματική μεταστροφή των δημόσιων οικονομικών της.
Το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι η χώρα είναι πλέον καλύτερα θωρακισμένη απέναντι σε εξωτερικούς κινδύνους — ακόμη και σε γεωπολιτικές αναταράξεις όπως ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή — χάρη στην ενίσχυση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Η επιστροφή της δημοσιονομικής αξιοπιστίας
Το πρωτογενές πλεόνασμα της Ελλάδας αυξήθηκε σχεδόν στο 5% του ΑΕΠ την περίοδο 2024-2025, ενώ το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει μειωθεί κατά περίπου 65 ποσοστιαίες μονάδες από το υψηλό σημείο του το 2020.
Παράλληλα, οι συνθήκες χρηματοδότησης της χώρας έχουν βελτιωθεί αισθητά, με τα spreads των ελληνικών ομολόγων να επιστρέφουν σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την πορεία έπαιξε ο μετασχηματισμός της φορολογικής διοίκησης, ο οποίος — όπως σημειώνει το ΔΝΤ — αποτέλεσε έναν από τους «σιωπηλούς κινητήρες» της ελληνικής οικονομικής ανάκαμψης.
Οι τρεις φάσεις της μεταρρύθμισης
Το ΔΝΤ χωρίζει την ελληνική μεταρρυθμιστική προσπάθεια σε τρεις διακριτές αλλά αλληλένδετες φάσεις: τη σταθεροποίηση (2010-2012), τη θεσμική οικοδόμηση (2013-2017) και τον ψηφιακό μετασχηματισμό (2018-2025).
2010-2012: Η μάχη για σταθεροποίηση
Με τη χώρα να βρίσκεται στα πρόθυρα οικονομικής κατάρρευσης, η Ελλάδα προσέφυγε στον μηχανισμό στήριξης της λεγόμενης «Τρόικας» — του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Οι πρώτες παρεμβάσεις στη φορολογική διοίκηση είχαν στόχο να σταθεροποιήσουν τα δημόσια έσοδα και να περιορίσουν τη φοροδιαφυγή. Εφαρμόστηκαν ειδικά σχέδια κατά της φοροαποφυγής, στοχευμένες δράσεις για την είσπραξη φόρων από μεγάλους φορολογούμενους και υψηλά εισοδήματα, καθώς και ένας μεσοπρόθεσμος οδικός χάρτης μεταρρυθμίσεων.
Ένα από τα πρώτα επιτυχημένα βήματα ήταν η ψηφιοποίηση των δηλώσεων ΦΠΑ. Μέχρι το 2014, το 96% των εγγεγραμμένων φορολογουμένων υπέβαλλε εμπρόθεσμα δηλώσεις ΦΠΑ, έναντι μόλις 65% το 2010.
Ωστόσο, άλλες παρεμβάσεις — ιδιαίτερα εκείνες που στόχευαν σε μεγάλες επιχειρήσεις και στρατηγικούς κακοπληρωτές — αποδείχθηκαν δύσκολο να διατηρηθούν, αποκαλύπτοντας τα όρια μεταρρυθμίσεων χωρίς ισχυρή θεσμική θωράκιση.
Η δημιουργία ανεξάρτητης φορολογικής αρχής
Η δεύτερη φάση των αλλαγών ανέδειξε ένα κρίσιμο συμπέρασμα: οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις δεν μπορούν να αποδώσουν χωρίς αυτονομία, λογοδοσία και σταθερή διοίκηση.
Από το 2012 ξεκίνησε η αναδιοργάνωση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Ο αριθμός των τοπικών εφοριών μειώθηκε από 288 σε 119 μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, ενώ οι υπηρεσίες αναδιοργανώθηκαν με βάση λειτουργίες και όχι γεωγραφικά κριτήρια.
Καθώς τα δημόσια έσοδα άρχισαν να βελτιώνονται, ενισχύθηκε και η πολιτική βούληση για βαθύτερες μεταρρυθμίσεις. Το 2016 ψηφίστηκε ο νόμος που μετέφερε την ευθύνη της φορολογικής διοίκησης σε μια νέα ανεξάρτητη αρχή με δικό της προϋπολογισμό και πλαίσιο διακυβέρνησης.
Έτσι δημιουργήθηκε η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), η οποία τέθηκε σε πλήρη λειτουργία το 2017, θωρακίζοντας τη φορολογική διοίκηση από πολιτικές παρεμβάσεις και ενισχύοντας τη λογοδοσία.
Τα αποτελέσματα ήταν άμεσα. Ο λόγος φόρων προς ΑΕΠ αυξήθηκε από 25,8% το 2013 σε 27,6% το 2017, αντανακλώντας τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και της διοικητικής αποτελεσματικότητας.
Η ψηφιακή επανάσταση της εφορίας
Η πιο καθοριστική φάση ήρθε μετά το 2018, όταν η Ελλάδα επιτάχυνε τον ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης.
Η πανδημία λειτούργησε ως επιταχυντής για την εφαρμογή ολοκληρωμένων ψηφιακών συστημάτων, όπως η ηλεκτρονική τιμολόγηση σε πραγματικό χρόνο, η διασύνδεση ταμειακών μηχανών με τις φορολογικές αρχές και τα προηγμένα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων.
Οι αλλαγές αυτές απλοποίησαν τη διαδικασία συμμόρφωσης για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα έδωσαν στις φορολογικές αρχές ισχυρότερα εργαλεία εντοπισμού παραβατικότητας.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: τα έσοδα από τον ΦΠΑ αυξήθηκαν από 7,1% του ΑΕΠ το 2010 σε περίπου 9,5% το 2025, καταγράφοντας σημαντική βελτίωση στη φορολογική συμμόρφωση.
Ένας κύκλος ανάπτυξης και εμπιστοσύνης
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι μεταρρυθμίσεις δημιούργησαν έναν «ενάρετο κύκλο». Η καλύτερη διακυβέρνηση επέτρεψε την επιτυχημένη ψηφιοποίηση, η ψηφιοποίηση βελτίωσε τη φορολογική συμμόρφωση και τα αυξημένα έσοδα ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη των πολιτών και τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας.
Το φορολογικό βάρος ως ποσοστό του ΑΕΠ ανήλθε στο 28% το 2025, από 20,5% το 2009. Αν και η αύξηση αυτή συνδέεται και με τη συνολική ανάκαμψη της οικονομίας, το ΔΝΤ τονίζει ότι η αναμόρφωση της φορολογικής διοίκησης υπήρξε καθοριστικός παράγοντας.
Οι επόμενες προκλήσεις
Παρά τη θεαματική πρόοδο, το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η μεταρρυθμιστική πορεία δεν έχει ολοκληρωθεί.
Η επόμενη πρόκληση για την Ελλάδα είναι να διατηρήσει και να εδραιώσει τα κέρδη των τελευταίων ετών, ενσωματώνοντας τις νέες πρακτικές στην καθημερινή λειτουργία του κράτους.
Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων περιλαμβάνονται η ευρύτερη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και των αναλυτικών δεδομένων για τον εντοπισμό φορολογικών κινδύνων, η περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών προς τους πολίτες και η συνεχής αναβάθμιση δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού της φορολογικής διοίκησης.
Η ελληνική εμπειρία, καταλήγει το ΔΝΤ, αποδεικνύει ότι η συστηματική προσπάθεια, η σωστή θεσμική οργάνωση και οι επενδύσεις στους ανθρώπους και την τεχνολογία μπορούν να μετατρέψουν μια βαθιά κρίση σε μακροχρόνια θεσμική ανθεκτικότητα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών